Czterech astronautów misji Artemis II otrzymało Congressional Space Medal of Honor, najwyższe amerykańskie odznaczenie przyznawane za osiągnięcia w dziedzinie lotów kosmicznych. Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch i kanadyjski astronauta Jeremy Hansen zostali wyróżnieni podczas uroczystości w Johnson Space Center w Houston. Odznaczenie przyznano za udział w wyprawie, która ustanowiła nowy rekord odległości przebytej przez ludzi od Ziemi i sprawdziła elementy potrzebne do dalszych misji księżycowych.
Na czym polegała misja Artemis II
Artemis II wystartowała 1 kwietnia, a 10 kwietnia zakończyła się bezpiecznym wodowaniem na Oceanie Spokojnym. Była pierwszą załogową misją, w której wykorzystano rakietę Space Launch System, znaną jako SLS. Astronauci lecieli statkiem Orion, któremu nadali nazwę Integrity. Reid Wiseman pełnił funkcję dowódcy, Victor Glover był pilotem, a Christina Koch i Jeremy Hansen specjalistami misji.
Wyprawa nie była lądowaniem na Księżycu. Załoga wykonała przelot w jego pobliżu, zbliżając się na odległość 4067 mil, czyli około 6545 kilometrów. Taki profil pozwolił przeprowadzić załogowy lot poza bezpośrednim otoczeniem Ziemi bez realizowania jeszcze pełnej operacji zejścia na powierzchnię i powrotu z niej. NASA określała misję jako pierwszy załogowy etap programu Artemis, który miał przygotować drogę do następnych wypraw.
Podczas lotu astronauci oddalili się od Ziemi na 252 756 mil, czyli około 406 800 kilometrów. Była to największa odległość, jaką kiedykolwiek przebyli ludzie, większa niż wynik załogi Apollo 13 z 1970 roku. Łącznie statek pokonał 695 081 mil. Rekord dotyczy więc nie tylko samego przelotu w pobliżu Księżyca, lecz także maksymalnego oddalenia ludzi od Ziemi podczas misji.
Dlaczego lot był ważny technicznie
Artemis II sprawdziła w warunkach kosmicznych współpracę dwóch kluczowych elementów amerykańskiego programu księżycowego: rakiety SLS i statku Orion. SLS wyniosła ludzi w przestrzeń po raz pierwszy, natomiast Orion został użyty do lotu załogowego wokół Księżyca. Załoga testowała go podczas rzeczywistej misji, a nie jedynie w próbach bez ludzi na pokładzie.
Znaczenie takiego lotu polegało na stworzeniu podstaw dla kolejnych operacji. NASA planuje, że Artemis III zademonstruje w 2027 roku na niskiej orbicie okołoziemskiej spotkanie i dokowanie Oriona z komercyjnymi systemami przeznaczonymi do lądowania ludzi. Według materiałów opisujących program będzie to próba połączenia statku załogowego z innym systemem przed wykorzystaniem tych rozwiązań w dalszej części wyprawy.
Artemis IV, planowana na 2028 rok, ma ponownie dostarczyć amerykańskich astronautów na powierzchnię Księżyca. W relacji z uroczystości wskazano, że lądowanie mogłoby odbyć się w pobliżu południowego bieguna Księżyca. NASA przedstawia ten etap jako część planu budowy trwałej obecności na jego powierzchni, z udziałem astronautów i robotów. Artemis II nie realizowała jeszcze tego celu, ale dostarczyła doświadczeń potrzebnych do przechodzenia od lotu testowego do bardziej złożonych operacji.
Co oznacza rekord odległości
Rekord Artemis II nie oznacza, że astronauci ustanowili nowy rekord długości misji ani że wylądowali dalej niż wcześniejsze załogi. Chodzi o maksymalną odległość ludzi od Ziemi. Poprzedni wynik należał do załogi Apollo 13, która w 1970 roku znalazła się dalej od naszej planety niż jakakolwiek wcześniejsza załoga. Artemis II przekroczyła ten rezultat podczas przelotu wokół Księżyca.
Wyprawa miała także znaczenie organizacyjne. Jej powodzenie wymagało pracy nie tylko czterech osób w statku, ale również zespołów odpowiedzialnych za przygotowanie rakiety, start, lot, kontrolę misji i wodowanie. Astronauci podkreślali, że nagroda jest wspólnym wyróżnieniem dla tysięcy osób pracujących między innymi w fabrykach, pomieszczeniach montażowych i centrach kontroli. Jeremy Hansen wskazywał ponadto na udział zespołów z Kanady, Stanów Zjednoczonych i innych państw współpracujących przy programie.
Międzynarodowy wymiar misji wynikał już ze składu załogi. Trzech astronautów pochodziło ze Stanów Zjednoczonych, a Jeremy Hansen reprezentował Kanadyjską Agencję Kosmiczną. W ocenie astronauty Artemis II pokazała, co można osiągnąć dzięki współpracy przy ambitnych celach. NASA przedstawia program nie tylko jako powrót w okolice Księżyca, lecz także jako przedsięwzięcie realizowane wspólnie z partnerami przemysłowymi i międzynarodowymi.
Medal za wyjątkowe zasługi w kosmosie
Congressional Space Medal of Honor ustanowiono w 1969 roku. Zgodnie z zasadami opisanymi przez NASA ma ona trafiać do astronautów, którzy podczas wykonywania obowiązków wykazali się wyjątkową odwagą i zasługami oraz przyczynili się do dobra kraju i ludzkości. Nie jest więc przyznawana za sam udział w dowolnym locie, lecz za uznane przez władze szczególne osiągnięcia związane z działalnością astronauty.
Po uhonorowaniu załogi Artemis II liczba laureatów wzrosła do 34. Wśród wcześniejszych odbiorców byli między innymi Neil Armstrong, Alan Shepard, John Glenn i Frank Borman. Armstrong, dowódca Apollo 11, otrzymał medal jako pierwszy. Wyróżniano także pośmiertnie członków załóg Apollo 1, Challengera i Columbii, którzy zginęli podczas związanych z lotami kosmicznymi tragedii.
Przed Artemis II ostatnimi laureatami byli Doug Hurley i Bob Behnken. W 2020 roku jako pierwsi astronauci wystartowali na pokładzie rakiety SpaceX w ramach lotu testowego na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Medale otrzymali w 2023 roku. Ten przykład pokazuje, że odznaczenie może dotyczyć zarówno przełomowych lotów organizowanych przez NASA, jak i misji realizowanych z wykorzystaniem komercyjnego systemu wynoszenia.
Od przelotu do stałej obecności
Artemis II była etapem pomiędzy rozwojem sprzętu a planowanymi misjami z lądowaniem. Załoga przeleciała obok Księżyca, ale nie zatrzymała się na jego powierzchni. Kolejne założenia programu obejmują sprawdzenie dokowania Oriona z komercyjnym systemem lądowania na orbicie okołoziemskiej, a następnie powrót astronautów na Księżyc.
NASA wiąże dalszą eksplorację z budową bazy w pobliżu południowego bieguna Księżyca. W tym regionie znajdują się stale zacienione kratery, w których — według przywołanego planu — może występować zamarznięta woda. Mogłaby ona zostać wykorzystana do pozyskiwania wody pitnej i paliwa rakietowego. Z tego powodu południowy biegun jest ważny nie tylko jako miejsce przyszłego lądowania, lecz także jako potencjalny obszar długotrwałej działalności.
W tym ujęciu medal dla załogi Artemis II upamiętnia nie tylko rekordowy dystans. Jest również uznaniem dla misji, która połączyła pierwszy załogowy start rakiety SLS, lot statkiem Orion, przelot w pobliżu Księżyca i przygotowanie następnych etapów programu. Jej wynik wyznacza punkt odniesienia dla planowanych prób dokowania, lądowania i budowania trwalszej obecności ludzi poza Ziemią.