W Alder Hey Hospital w Liverpoolu działa pierwsza w Wielkiej Brytanii wyspecjalizowana klinika NHS zajmująca się młodymi osobami z uszkodzeniami układu moczowego związanymi z używaniem ketaminy. W pierwszym roku funkcjonowania placówka otrzymała ponad 100 skierowań. Pacjenci trafiają do niej od lekarzy rodzinnych i oddziałów ratunkowych z Cheshire, Merseyside oraz pobliskich regionów. Obecnie jest to około jedno skierowanie tygodniowo.
Skala zgłoszeń doprowadziła do uruchomienia kliniki w maju. Lekarze wcześniej widzieli pojedyncze przypadki: jeden młody pacjent trafił do nich w 2023 roku, dziewięciu w 2024 roku, a w 2025 roku nastąpił szybki wzrost liczby osób z podobnymi problemami. Dane opisane przez BBC i „The Guardian” pokazują więc nie tylko ciężki przebieg choroby u poszczególnych dzieci, ale także rosnącą liczbę skierowań do specjalistycznej opieki.
Na czym polega „ketamine bladder”
Określenie „ketamine bladder”, czyli pęcherz ketaminowy, może być mylące. Uszkodzenia nie ograniczają się do pęcherza. Ketamina i produkty jej rozpadu mogą przez długi czas pozostawać w układzie moczowym, uszkadzając jego wyściółkę oraz tkanki mięśniowe. Zmiany mogą dotyczyć pęcherza, moczowodów, czyli przewodów odprowadzających mocz z nerek, a także samych nerek. W medycynie mówi się w tym kontekście o ketaminowej uropatii.
Pęcherz przechowuje mocz do czasu jego wydalenia. Gdy jego ściana zostaje podrażniona lub uszkodzona, pojawia się potrzeba oddawania moczu częściej i bardziej nagle niż wcześniej. Pacjenci opisywani przez lekarzy musieli chodzić do toalety w pośpiechu, a niekiedy nie zdążali do niej dotrzeć. U części występowało moczenie nocne albo nietrzymanie moczu. W ciężkich przypadkach młodzi ludzie używali podpasek chłonnych lub trzymali przy łóżku wiadra, ponieważ problemy z pęcherzem utrudniały normalne funkcjonowanie.
Objawem może być także krew w moczu oraz przewlekły ból. Lekarze opisywali relacje pacjentów, którzy porównywali oddawanie moczu do przechodzenia przez potłuczone szkło. Inni mówili o wydalaniu fragmentów ochronnej wyściółki pęcherza, co obrazowo określali jako „sikanie meduzą”. Chodzi o złuszczanie części warstwy chroniącej wnętrze pęcherza.
Długotrwałe uszkodzenie może prowadzić do owrzodzeń i włóknienia ściany pęcherza. Włóknienie oznacza zastępowanie prawidłowej, elastycznej tkanki tkanką bliznowatą. Taki proces może trwale ograniczyć prawidłową pracę narządu. W najcięższych przypadkach potrzebna jest operacyjna naprawa albo usunięcie pęcherza. Jeśli uszkodzenie obejmie nerki, może dojść do ich niewydolności i konieczności dializ.
Dlaczego powstaje błędne koło
Ketamina jest środkiem znieczulającym. Zmniejsza lub tłumi odczuwanie bodźców z ciała, a użytkownicy opisują po niej poczucie odrealnienia, spokoju i oddzielenia od otoczenia. Występuje między innymi jako biały lub jasnobrązowy, ziarnisty proszek, który bywa wciągany przez nos, ale może mieć także postać płynną albo krystaliczną. Według lekarzy cytowanych przez BBC narkotyk jest dostępny za stosunkowo niewielkie kwoty, a do odczucia efektu wystarcza mała ilość.
Właściwości znieczulające mogą sprawić, że osoba z uszkodzonym pęcherzem zacznie używać ketaminy do tłumienia bólu. W ten sposób powstaje „K loop”, czyli błędne koło: dalsze przyjmowanie substancji może pogłębiać uszkodzenia, a narastający ból skłania do kolejnego użycia środka znieczulającego. Lekarze podkreślają, że przerwanie przyjmowania ketaminy może czasem odwrócić zmiany, ale nie zawsze. Przy poważnym, utrwalonym uszkodzeniu samo odstawienie nie musi przywrócić prawidłowej funkcji układu moczowego.
W części przypadków występują także bóle brzucha i skurcze określane jako „K cramps”. BBC opisywało również doniesienia o możliwym uszkodzeniu wątroby u osób intensywnie używających ketaminy. Lekarze zaznaczają jednak, że trudno jednoznacznie oddzielić skutki ketaminy od działania innych substancji przyjmowanych przez te osoby, w tym alkoholu i innych narkotyków.
Kim są młodzi pacjenci kliniki
Analiza pierwszych 60 pacjentów, przygotowana przez badaczy z Alder Hey i Lancaster University, wskazuje, że byli to bardzo młodzi ludzie. Ich średni wiek wynosił 14 lat, a przedział wieku obejmował 13–15 lat. Oznacza to, że część osób mogła rozpocząć używanie ketaminy w wieku 12 lat lub wcześniej. Około dwóch trzecich pacjentów stanowiły dziewczęta. Podobna część mieszkała w najbardziej ubogich obszarach.
Wśród 60 pacjentów 16 miało autyzm, ADHD albo oba te rozpoznania. Jedna piąta miała doświadczenie pobytu w pieczy zastępczej, a 72 proc. doświadczyło traumy emocjonalnej w dzieciństwie. Te dane nie oznaczają, że autyzm, ADHD, ubóstwo czy trauma same w sobie prowadzą do używania ketaminy. Pokazują natomiast, że problem zdrowotny występuje w szerszym kontekście życiowym i nie powinien być rozpatrywany wyłącznie jako uszkodzenie jednego narządu.
Niektórzy pacjenci mówili lekarzom, że ketamina pomaga im uciszyć negatywne myśli albo „wyciszyć mózg”. Dla innych trudnością było otoczenie, w którym substancja była nadal używana, także w środowisku szkolnym. Część młodych osób miała jednocześnie doświadczenia z innymi narkotykami, alkoholem lub e-papierosami. Według cytowanej przez BBC British Association of Urological Surgeons problemy z pęcherzem pojawiają się u około trzech na dziesięć osób często używających ketaminy.
Rola kliniki i ograniczenia pomocy
Alder Hey przyjmuje podejście określane przez lekarzy jako nieoceniające. Celem jest stworzenie bezpiecznego miejsca, w którym młoda osoba może opowiedzieć o używaniu substancji, objawach i sytuacji życiowej. Zespół chce wspólnie z pacjentem przygotować plan przerwania używania ketaminy i ograniczenia dalszych uszkodzeń. Taka organizacja pomocy wynika z obserwacji, że ketamina nie jest używana w izolacji od innych problemów zdrowotnych i społecznych.
Lekarze zwracają jednocześnie uwagę na lukę w systemie opieki. Niektóre osoby poniżej 16. roku życia, gdyby były pełnoletnie, mogłyby otrzymać dostęp do stacjonarnego odtrucia. W Wielkiej Brytanii brakuje jednak takich miejsc dla dzieci i młodszych nastolatków. Oznacza to, że pacjenci gotowi zakończyć używanie substancji mogą nie mieć dostępu do formy pomocy dostępnej starszym osobom.
Przypadki z Liverpoolu pokazują, że określenie „pęcherz ketaminowy” opisuje nie pojedynczy objaw, lecz poważne uszkodzenie całego układu moczowego. Początkowo mogą pojawić się częstsze wizyty w toalecie, naglące parcie i ból, ale dalszy rozwój choroby może oznaczać nietrzymanie moczu, trwałe zmiany w pęcherzu, operację, dializy, a w skrajnych przypadkach niewydolność nerek. Analiza kliniki wskazuje też, że skuteczna pomoc wymaga uwzględnienia wieku pacjenta, jego zdrowia psychicznego, wcześniejszych doświadczeń i warunków życia, a nie tylko leczenia samego narządu.