Robert E. Hall i Michael Woodford otrzymali Nagrodę Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych za stworzenie mikroekonomicznych podstaw stabilizacji makroekonomicznej. Hall, profesor Stanford University, i Woodford, profesor Columbia University, nie prowadzili wspólnych badań. Niezależnie opracowali modele, które pozwoliły analizować gospodarkę nie tylko przez pryzmat ogólnych wskaźników, lecz także decyzji podejmowanych przez gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa.
Nagrodzone prace dotyczyły problemu, który ma bezpośrednie znaczenie dla polityki państwa: jak ograniczać wahania gospodarcze, gdy pojawia się inflacja albo recesja. Zgodnie z uzasadnieniem przytoczonym przez komitet, odpowiednio dobrane i podjęte we właściwym czasie działania fiskalne oraz pieniężne mogą łagodzić zarówno okresy szybkiego wzrostu, jak i spowolnienia. Znaczenie badań Hall i Woodforda polegało na tym, że umożliwiły dokładniejsze prześledzenie, w jaki sposób takie działania oddziałują na decyzje uczestników gospodarki.
Od ogólnego obrazu do decyzji gospodarstw i firm
Makroekonomia zajmuje się gospodarką jako całością: jej wzrostem, spowolnieniem, inflacją czy reakcją na działania rządu i banku centralnego. Mikroekonomiczne podstawy oznaczają natomiast próbę wyjaśnienia tych zjawisk przez zachowanie poszczególnych uczestników rynku. W nagrodzonych modelach ważne stały się więc decyzje gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, a nie wyłącznie zagregowane dane opisujące całą gospodarkę.
To przesunięcie perspektywy ma praktyczne znaczenie. Działanie państwa nie wpływa na gospodarkę w sposób automatyczny i jednakowy. Rezultat zależy od tego, jak konsumenci oraz firmy odczytają sytuację i jak zmienią swoje decyzje. Modele uwzględniające te zachowania dają możliwość analizowania, w jaki sposób działania fiskalne i pieniężne przekładają się na reakcje gospodarki. Dzięki temu można lepiej oceniać nie tylko kierunek interwencji, lecz także jej moment.
Wcześniejszy sposób analizowania stabilizacji makroekonomicznej był według Timo Bopparta, członka komitetu nagrody i profesora Uniwersytetu Sztokholmskiego, „czarną, niewiarygodną skrzynką”. Określenie to odnosiło się do sytuacji, w której można było obserwować działanie gospodarki jako całości, ale trudniej było zajrzeć do środka i wyjaśnić, jakie decyzje prowadzą do określonego rezultatu. Hall i Woodford pomogli zbudować ramy analityczne pozwalające lepiej śledzić ten mechanizm.
Nie chodziło zatem o samo dodanie większej liczby danych do istniejących modeli. Istotą zmiany było powiązanie polityki stabilizacyjnej z zachowaniem konkretnych grup uczestników gospodarki. Jeżeli gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa reagują na decyzje władz w określony sposób, to ich reakcje wpływają na skuteczność całego programu. Z tego powodu ten sam rodzaj działania może mieć różne konsekwencje zależnie od sytuacji gospodarczej i czasu jego zastosowania.
Stabilizacja podczas inflacji i recesji
Przedmiotem badań laureatów są dwa podstawowe rodzaje zaburzeń, które wymagają stabilizacji: inflacja oraz recesja. W przypadku inflacji państwo i bank centralny muszą brać pod uwagę działania prowadzące do ograniczenia presji na wzrost cen. W przypadku recesji chodzi o przeciwdziałanie spowolnieniu aktywności gospodarczej. Nagrodzone modele pozwalają analizować te problemy w ramach jednego systemu, uwzględniającego decyzje konsumentów i firm.
W przedstawionym przez źródła opisie tradycyjnego podejścia, kojarzonego przede wszystkim z pracami Johna Maynarda Keynesa, gdy zbliżała się recesja, należało pobudzać gospodarkę przez zwiększenie deficytu budżetowego albo tworzenie pieniądza. Gdy zagrożeniem stawała się inflacja, odpowiedzią miało być spowolnienie gospodarki przez ograniczanie deficytów i zaostrzenie warunków kredytowych. Przez długi czas rozwiązania keynesowskie przynosiły efekty.
Późniejsze modele pozwoliły jednak dokładniej badać, od czego zależy skuteczność takich działań. Sama decyzja o pobudzeniu albo schłodzeniu gospodarki nie przesądza jeszcze o wyniku. Znaczenie ma to, jak gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa odpowiedzą na zmianę warunków. Jeżeli ich zachowanie zostanie uwzględnione w analizie, łatwiej ocenić, czy określony instrument rzeczywiście ograniczy wahania koniunktury.
Szczególną rolę odgrywa czas. Według komitetu nagrody działania powinny być nie tylko odpowiednio dobrane, lecz także podjęte we właściwym momencie. Ten element odróżnia prostą reakcję na wskaźniki od polityki opartej na modelu mechanizmu gospodarczego. Decydenci muszą brać pod uwagę, że decyzje gospodarstw domowych i przedsiębiorstw wpływają na przebieg procesu stabilizacyjnego, a ich reakcje są częścią analizowanego zjawiska.
Dlaczego potrzebne są oba rodzaje polityki
Materiały dotyczące nagrody rozróżniają politykę fiskalną i pieniężną. Pierwsza wiąże się z działaniami państwa dotyczącymi budżetu, w tym deficytu. Druga obejmuje działania związane z pieniądzem i warunkami kredytowymi. W tradycyjnym opisie stabilizacji oba rodzaje instrumentów mogły służyć przeciwnym celom: pobudzaniu gospodarki podczas recesji albo jej schładzaniu, gdy narastała inflacja.
Modele Hall i Woodforda zwiększyły możliwości analizowania połączenia tych instrumentów z zachowaniem gospodarki. Nie sprowadzały polityki stabilizacyjnej do jednej uniwersalnej recepty. Ich znaczenie polegało na stworzeniu narzędzi, które pozwalają sprawdzać, jak konkretne decyzje władz mogą oddziaływać na konsumentów i firmy, a następnie na całą gospodarkę.
Takie podejście pomaga też wyjaśnić, dlaczego moment zastosowania instrumentu jest równie ważny jak jego rodzaj. Działanie podjęte w okresie szybkiego wzrostu może mieć inne zadanie niż działanie podejmowane w czasie spowolnienia. W pierwszym przypadku chodzi o ograniczenie nadmiernych wahań, w drugim o złagodzenie recesji. W obu sytuacjach analiza musi uwzględniać reakcję uczestników gospodarki, ponieważ to ona współtworzy końcowy efekt polityki.
Znaczenie wyróżnienia i jego formalny status
Hall i Woodford podzielili między siebie nagrodę w wysokości 12 milionów koron szwedzkich, czyli około 1,07 miliona euro. Wyróżnienie nosi formalną nazwę Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych. Nie jest jedną z nagród ustanowionych w testamencie Alfreda Nobla. Bank Szwecji utworzył je w 1968 roku, ponad 70 lat po śmierci Nobla, a pierwszych laureatów ogłoszono w 1969 roku.
Mimo odmiennego pochodzenia nagroda jest przyznawana na podobnych zasadach co pozostałe Noble. Do momentu tegorocznego wyróżnienia przyznano ją 57 razy, a wśród laureatów znalazło się łącznie 99 ekonomistów. Nagroda dla Halla i Woodforda odnosi się więc nie do pojedynczej prognozy ani do jednego działania gospodarczego, lecz do zmiany sposobu analizowania polityki stabilizacyjnej.
Trwałe znaczenie ich prac wynika z połączenia dwóch poziomów opisu. Z jednej strony pozostają problemy całej gospodarki — inflacja, recesja i wahania koniunktury. Z drugiej strony znajdują się decyzje gospodarstw domowych oraz przedsiębiorstw, które wpływają na to, czy działania państwa osiągną zamierzony skutek. Właśnie ta zależność stała się podstawą nowocześniejszego analizowania stabilizacji makroekonomicznej.